Weinig mensen besteden aandacht aan de camera’s die ze dagelijks voorbijlopen. Het hoort een beetje bij het straatbeeld en voor sommigen geeft het (een ietwat vals) gevoel van veiligheid. Daarom willen we op een leuke en laagdrempelige manier aantonen hoeveel camera’s er aanwezig zijn in de eigen gemeente én de kennis over de huidige regelgeving versterken zodat men vragen kan stellen aan haar/zijn lokaal bestuur. Dit verpakken we in een ‘WOW Camera Safari’.
Waarom?
We zijn niet anti-camera! Gemaakte beelden kunnen zeker bijdragen tot het oplossen van misdrijven en het helpen bij gerechtelijke onderzoeken. Maar we vragen wel naar meer en voor iedereen duidelijke regels over het inzetten van camera’s, het gebruik van de verzamelde info en wie instaat voor de verwerking (ethiek vs. technische mogelijkheden).
Camera’s plaatsen is vaak niet meer dan symptoombestrijding. Uit onderzoek blijkt dat camera’s niet echt preventief werken maar wel kunnen leiden tot het verplaatsen van overlast/misdrijven/…. Het is zeker geen mirakeloplossing en vereisen om effectief ingezet te worden nog steeds een ruime ‘menselijke’ omkadering (vb. beelden bekijken, politieploeg aansturen, inzet straathoekwerkers, herinrichten publieke ruimte, …).
Vandaag worden ze vaak gebruikt om een snel, zichtbaar antwoord te bieden op een onveiligheidsgevoel.
Wat willen we bereiken? Stimuleren/aanmoedigen van een (lokaal) debat over het gebruik van camera’s in de publieke ruimte.
De safari
Dit is een zoektocht doorheen het centrum van de eigen stad/gemeente waarbij we vragen om alle camera’s die men opmerkt te tellen. Doe dit in kleinere groepjes en je kan er meteen een wedstrijdje van maken: wie komt het dichtst bij het juiste aantal? Maar je mag er natuurlijk ook een ‘wandeling met gids’ van maken… of een ‘vrije wandeling’ die je langere periode beschikbaar stelt.
Bezoek onze projectwebsite: Wie op weg is, is gezien
De safari’s tonen hoe onzichtbaar camera’s zijn geworden. De meeste mensen lopen er dagelijks langs zonder het te beseffen. Maar zodra je ze samen begint te tellen, groeit de verbazing: waarom zijn er zoveel, wie beheert ze, en waarvoor worden ze gebruikt?
Veiligheid én privacy onder druk
Tijdens de safari’s bleek hoe verschillend mensen naar camera’s kijken. Sommigen voelen zich beschermd, anderen juist gecontroleerd. Voor de één is elke camera een garantie op veiligheid, voor de ander een bron van onrust. Dat spanningsveld maakt duidelijk waarom een degelijk camerabeleid dringend nodig is.
Camera’s hebben zeker hun nut. Bij verkeerstoezicht en opsporingsonderzoek leveren ze concrete resultaten. Zo tonen studies aan dat trajectcontroles het aantal zware ongevallen met meer dan de helft terugdringen. Maar tegelijk is er een keerzijde. Wanneer veiligheid te eng wordt ingevuld en herleid tot ordehandhaving via camera’s, verliezen we de bredere dimensies uit het oog: sociale cohesie, leefomgeving en vertrouwen in de overheid. En dat vertrouwen brokkelt af wanneer iedereen impliciet als potentiële dader bekeken wordt.
Zes aanbevelingen voor een verantwoord camerabeleid
Beweging.net wil geen cameraluw land, wel een eerlijk en transparant beleid. Lokale besturen hebben daarin een sleutelrol. Daarom formuleren we zes aanbevelingen:
- Formuleer heldere doelstellingen. Elke camera moet een duidelijk omschreven doel hebben, mét criteria om de effectiviteit te meten. Werkt de camera niet zoals bedoeld, dan moet dat gevolgen hebben.
- Voorkom misbruik van data. Gebruik camerabeelden alleen waarvoor ze bedoeld zijn. Vermijd ‘function creep’, waarbij gegevens stiekem voor andere doeleinden ingezet worden.
- Onderzoek alternatieven. Cameratoezicht is ingrijpend. Soms kan een betere inrichting van de publieke ruimte, meer politietoezicht of buurtwerking hetzelfde of zelfs meer resultaat opleveren.
- Houd beheer en data in publieke handen. Veiligheid is een publieke opdracht. Het overlaten van camerabeheer aan commerciële bedrijven vermengt publieke belangen met winstlogica en tast vertrouwen aan.
- Organiseer een open debat. Betrek burgers, verenigingen en ondernemers bij beslissingen. Transparantie creëert draagvlak en voorkomt wantrouwen.
- Vergeet privécamera’s niet. De populariteit van slimme deurbellen en goedkope bewakingscamera’s stijgt snel. Toch worden de regels uit de Camerawet vaak genegeerd, bijvoorbeeld door het filmen van de straat of het ontbreken van waarschuwingsborden. Hier is sensibilisering en controle dringend nodig.
De visie van beweging.net
Beweging.net is niet tegen camera’s in de publieke ruimte. Maar camera’s zijn geen wondermiddel. Ze mogen niet dienen als goedkope en zichtbare manier voor politici om actie te etaleren. Camera’s moeten ingebed zijn in een breder beleid waarin veiligheid én privacy in balans blijven.
Onze overtuiging is duidelijk:
- Veiligheid en privacy zijn geen tegenpolen. Beide moeten door de overheid evenwaardig bewaakt worden.
- Democratisch debat is noodzakelijk. Gemeenteraden zijn de plek bij uitstek om dit maatschappelijk gesprek te voeren.
- Onze privacy, vrije meningsuiting en democratie zijn te kostbaar om achteloos op het spel te zetten.
Raadpleeg ons dossier hier